Nameserver là gì? Cách hoạt động, kiểm tra và thay đổi Nameserver

Khi cấu hình một tên miền mới hoặc chuyển hosting sang nhà cung cấp khác, người quản trị thường phải thao tác với một mục gọi là nameserver trong bảng điều khiển quản lý domain. Không ít người thực hiện đúng theo hướng dẫn mà chưa thực sự hiểu nameserver là gì và vì sao thao tác này lại quan trọng. 

Trong bài viết dưới đây, Viettel IDC sẽ giải thích nameserver là gì, cách nó hoạt động trong hệ thống DNS, cách phân biệt với DNS record, cùng cách kiểm tra và lưu ý khi thay đổi.

Nameserver là gì?

Trong ngữ cảnh quản lý tên miền, nameserver thường được hiểu là authoritative nameserver, tức máy chủ DNS cung cấp dữ liệu có thẩm quyền cho DNS zone của tên miền. Các dữ liệu này gồm những bản ghi như A, AAAA, MX, CNAME, TXT và NS.

Một điểm cần lưu ý: nameserver không chỉ làm một việc duy nhất là chuyển tên miền thành địa chỉ IP. Khi có truy vấn về bản ghi MX, nameserver trả về thông tin máy chủ email. Khi có truy vấn về bản ghi TXT, nameserver trả về đúng nội dung TXT được yêu cầu. Nameserver phục vụ đúng loại bản ghi mà truy vấn đang hỏi đến, không giới hạn ở việc phân giải địa chỉ IP.

Ví dụ, một tên miền có thể được cấu hình sử dụng ns1.example.net và ns2.example.net làm hai authoritative nameserver. Khi xem thông tin một tên miền trong bảng điều khiển quản lý domain, phần khai báo nameserver thường hiển thị ít nhất hai địa chỉ như vậy.

Nameserver hoạt động như thế nào?

Quá trình phân giải một tên miền đầy đủ, khi chưa có dữ liệu trong bộ nhớ đệm, diễn ra theo trình tự sau.

1. Người dùng nhập một tên miền, ví dụ example.com, vào trình duyệt.

2. Thiết bị gửi truy vấn DNS đến recursive resolver, thường do nhà mạng hoặc dịch vụ DNS công cộng cung cấp.

3. Resolver hỏi root nameserver để biết nameserver nào quản lý phần đuôi .com.

4. Root nameserver chỉ đến TLD nameserver phụ trách .com.

5. TLD nameserver chỉ tiếp đến authoritative nameserver của example.com.
6. Authoritative nameserver trả về bản ghi DNS mà truy vấn đang cần.

7. Resolver gửi kết quả này về lại thiết bị của người dùng.

Nếu resolver đã có sẵn dữ liệu trong bộ nhớ đệm từ một truy vấn trước đó, một số bước trong chuỗi trên có thể được bỏ qua, giúp quá trình phân giải diễn ra nhanh hơn.

Các DNS server tham gia quá trình phân giải tên miền

Recursive DNS Resolver

Đây là máy chủ nhận truy vấn trực tiếp từ thiết bị người dùng, sau đó thay mặt người dùng đi tìm câu trả lời qua các nameserver khác trong hệ thống. Resolver cũng lưu tạm kết quả vào bộ nhớ đệm để tăng tốc cho các truy vấn tương tự sau đó. Ví dụ phổ biến của recursive resolver gồm dịch vụ DNS do nhà mạng cung cấp mặc định, hoặc các dịch vụ DNS công cộng mà người dùng có thể tự cấu hình trên thiết bị.

Root Nameserver

Root nameserver là điểm khởi đầu của hệ thống phân cấp DNS. Nó không lưu trực tiếp bản ghi của từng tên miền, mà chỉ hướng resolver đến đúng nhóm TLD nameserver phù hợp với phần đuôi của tên miền.

TLD Nameserver

TLD nameserver chịu trách nhiệm cho một vùng tên miền cấp cao như .com, .net hoặc .vn. Nó cung cấp thông tin delegation để resolver biết authoritative nameserver nào đang phụ trách tên miền cần tìm.

Authoritative Nameserver

Đây là nguồn có thẩm quyền cung cấp dữ liệu DNS thực tế của một tên miền. Khi người quản trị thay đổi DNS record tại nhà cung cấp DNS đang quản lý zone, cấu hình mới sẽ được authoritative nameserver của zone cung cấp khi có truy vấn. 

Nameserver, NS record và DNS record khác nhau như thế nào?

Authoritative nameserver là máy chủ cung cấp dữ liệu DNS của một zone. DNS record là từng bản ghi cụ thể nằm trong zone đó, mỗi loại phục vụ một mục đích riêng.

Một điểm dễ gây nhầm lẫn là NS record cũng là một loại DNS record, nhưng nội dung của nó lại chính là danh sách nameserver đang phụ trách tên miền. NS record cho biết nameserver nào có thẩm quyền đối với một zone. Trong khi đó, A hoặc AAAA record cung cấp địa chỉ IP, MX record xác định máy chủ email, còn TXT record lưu các thông tin văn bản phục vụ nhiều mục đích khác nhau.

Vì sao một tên miền thường có nhiều nameserver?

Theo thiết kế DNS, một zone cần được phục vụ bởi ít nhất hai authoritative nameserver nhằm duy trì khả năng phân giải khi một máy chủ hoặc đường truyền gặp sự cố. Trên thực tế, yêu cầu cụ thể còn phụ thuộc registry và chính sách của từng tên miền cấp cao.

Nhờ cơ chế này, nếu một nameserver gặp sự cố, các nameserver còn lại vẫn có thể tiếp tục trả lời truy vấn, giúp tên miền không bị gián đoạn hoàn toàn.

Cách kiểm tra nameserver của tên miền

Có một số cách phổ biến để kiểm tra nameserver đang phụ trách một tên miền:

- Tra cứu WHOIS. Truy cập một công cụ WHOIS công khai, nhập tên miền cần kiểm tra, thông tin nameserver thường hiển thị trong kết quả trả về.

- Lệnh nslookup. Chạy lệnh nslookup -type=ns tenmien.com trên command line hoặc terminal để xem danh sách nameserver hiện tại của tên miền.

- Lệnh dig. Trên hệ điều hành hỗ trợ dig, chạy dig NS tenmien.com để nhận kết quả tương tự, thường được quản trị viên hệ thống ưa dùng hơn vì hiển thị thông tin chi tiết.

Sau khi vừa đổi nameserver, có thể lặp lại lệnh dig hoặc nslookup qua nhiều recursive resolver khác nhau để theo dõi tiến độ lan truyền, vì các resolver khác nhau trên thế giới có thể cập nhật dữ liệu không cùng lúc. Ví dụ, có thể so sánh kết quả giữa hai lệnh sau:

dig NS tenmien.com @1.1.1.1

dig NS tenmien.com @8.8.8.8

Lệnh đầu tiên truy vấn qua DNS resolver của Cloudflare, lệnh thứ hai truy vấn qua DNS resolver của Google. Nếu cả hai đều trả về nameserver mới, có thể xác nhận Cloudflare DNS và Google Public DNS đã ghi nhận thay đổi. Một số resolver khác vẫn có thể còn lưu delegation cũ trong bộ nhớ đệm cho đến khi TTL hết hạn.

Khi nào cần đổi nameserver và cần lưu ý gì?

Việc đổi nameserver thường cần thiết trong một số tình huống: chuyển sang một nhà cung cấp DNS khác, chuyển hosting sang đơn vị mới, bắt đầu dùng dịch vụ CDN hoặc tường lửa như Cloudflare, hoặc thay đổi hạ tầng vận hành nói chung.

Trước khi đổi nameserver, nên kiểm tra kỹ toàn bộ bản ghi DNS đã được cấu hình đầy đủ ở nơi mới, bao gồm bản ghi A hoặc AAAA cho website, CNAME cho các subdomain, MX cho email, và các bản ghi TXT dùng cho xác thực như SPF, DKIM, DMARC. Nếu tên miền đang dùng DNSSEC, cần kiểm tra thêm bản ghi DS liên quan. Một tình huống thực tế đáng lưu ý là website vẫn có thể hoạt động bình thường trong khi hệ thống email gặp sự cố. Nếu nameserver mới thiếu MX record, thư gửi đến tên miền có thể không được định tuyến đúng. Nếu thiếu các bản ghi TXT phục vụ SPF, DKIM hoặc DMARC, việc xác thực và khả năng gửi email thành công có thể bị ảnh hưởng.

Về thời gian lan truyền, thay đổi nameserver không có một mốc thời gian cố định. Tùy vào tốc độ xử lý của registrar và registry, giá trị TTL của thông tin delegation, cùng bộ nhớ đệm tại các DNS resolver, thay đổi có thể được ghi nhận chỉ trong vài phút, nhưng cũng có thể cần nhiều giờ, trong một số trường hợp lên đến khoảng 24 đến 48 giờ. Đây không phải là quá trình mọi máy chủ DNS trên thế giới đồng loạt cập nhật cùng lúc, mà chủ yếu liên quan đến việc delegation mới được ghi nhận và dữ liệu cũ hết thời gian lưu trong bộ nhớ đệm.

Câu hỏi thường gặp (FAQs) về nameserver 

Đổi nameserver có làm mất dữ liệu website không? Không. Việc đổi nameserver không xóa dữ liệu đang lưu trên hosting. Tuy nhiên, nếu cấu hình DNS ở nơi mới chưa đầy đủ hoặc sai, website hoặc email có thể tạm thời không phân giải đúng cho đến khi được cấu hình chính xác.

Có thể tự đặt nameserver riêng theo tên miền của mình không? Có. Đây gọi là nameserver riêng hoặc private nameserver, ví dụ ns1.tencongty.com thay vì dùng nameserver của một nhà cung cấp khác. Tùy trường hợp, việc này có thể cần thêm một cấu hình gọi là glue record tại registrar để hệ thống DNS xác định đúng địa chỉ IP của chính nameserver đó.

Nameserver có ảnh hưởng đến tốc độ tải trang không? Nameserver có thể ảnh hưởng đến thời gian phân giải DNS và độ sẵn sàng của tên miền, đặc biệt nếu nameserver phản hồi chậm hoặc không ổn định. Tuy nhiên, đây chỉ là một phần trong tổng thời gian tải trang, không quyết định toàn bộ tốc độ website.

Kết luận

Nameserver là máy chủ DNS có thẩm quyền trả lời truy vấn cho một tên miền, đóng vai trò trung tâm trong quá trình phân giải tên miền cùng với recursive resolver, root nameserver và TLD nameserver. Phân biệt được nameserver với các loại DNS record như A, MX hay TXT, cùng việc kiểm tra và cấu hình đầy đủ dữ liệu trước khi thay đổi, sẽ giúp quá trình chuyển đổi hạ tầng diễn ra suôn sẻ mà không làm gián đoạn website hay hệ thống email của tên miền.